« حتى خود و اعضاى حكومت و كابينهءشان موفق نشدند زبان پشتو را فراگيرند ، تا چه رسد به مأمورين ؛ جز كه سياست برترىخواهى قومى و لسانى دولت ضديت‌شان را در برابر آن تحريك كرده و تلاش مىورزيدند تا آن را از طريق مقاومت منفى ناكام سازند . بنابراين دولت مجبور شد دورهء سه ساله را براى سه سال ديگر تمديد نمايد و چون باز به نتيجه نرسيد ، به تمديد مكرّر آن پرداخت ، تا اين‌كه كورس پشتو يكى از مؤسسات بيهوده امّا ضرورى و دايمى ادارات كشور گرديد . » « 1 » با اين‌كه در داخل كشور حتى خود پشتونهاى صاحب قدرت و شهرى نتوانستند زبان پشتو را فراگيرند ، در سطح جهانى و بين المللى اين اقدامات فوق العاده اثر گذاشت . امّا نبايد اين‌قدر ساده‌دل و خوش‌باور بود كه گمان كنيم عصر فاشيستها به سر رسيده است ، درحالىكه فاشيستهاى جديد با روش جديدترى وارد صحنه شده‌اند . مطالعه و بررسى تاريخ گذشته ، ما را با اين واقعيت آشنا مىكند كه آنچه را تاكنون خوانده و شنيده‌ايم ، بايد سر از نو با دقت بخوانيم ، چرا كه تاريخ بايد از نو نوشته شود و چهره‌ها بايد به‌طور منصفانه‌ترى معرفى شوند . مرحوم فرهنگ ، هاشم خان را به اين خوبى معرفى مىكند : « در رفتار و گفتار خود موقر و اعيان‌منش بود و از بسيار جهات به مأمورين انگليسى در هند كه يقينا بعضى از آنها را در كودكى ديده بود ، شباهت به هم مىرساند . اتفاقا رفتارش با مردم افغانستان نيز با رفتار مأموران مذكور بىشباهت نبود ، با اين تفاوت كه آنان در اجرائات‌شان از قانون اطاعت مىكردند ، درحالىكه

--> ( 1 ) . افغانستان در پنج قرن اخير ، ص 637 .